Nhà
giáo Đặng Thị Lệ Thủy, Giám đốc Trung tâm bồi dưỡng kỹ năng Smile House cho
biết, đây là một trường hợp học viên mới tham gia lớp học kỹ năng của trung tâm
dành cho trẻ 11-16 tuổi và phụ huynh nhờ bà tư vấn mới đây.
Bà
cho rằng, việc rèn cho con tính tự lập cần được làm từ khi trẻ còn nhỏ. Còn
người mẹ trong trường hợp này, lúc con còn bé thì làm thay hết mọi việc, nuông
chiều con hết mực nhưng khi con lớn lại không thể chấp nhận được tính lười
biếng và bừa bãi của con. Cách phạt của chị chỉ thể hiện sự thiếu trách nhiệm
và bất lực, chứ không hề hiệu quả.
Theo
bà, trong trường hợp này, người mẹ nên lập lại trật tự dần dần, rèn cho con
tính tự lập, ngăn nắp một cách từ từ. Và ban đầu, hãy chia sẻ, nói chuyện với
con thật nhẹ nhàng, và phải nhận lỗi về mình: "Con lười như thế này là tại
mẹ. Mẹ đã quá chiều chuộng và không hướng dẫn con làm mọi việc. Mẹ có thể tiếp
tục làm giúp con một năm hay nhiều năm nữa, nhưng sau đó, khi phải sống tự lập,
con sẽ rất khó khăn. Bây giờ mẹ thấy mình phải sữa lỗi, vì con. Con phải giúp
mẹ nhé".
Và
từ đây, hãy phân công cho trẻ những việc cụ thể, dễ dàng trước, chẳng hạn như
cho quần áo vào máy giặt..., sau đó mới tiếp tục với các việc khác. Đừng quên
khích lệ mỗi lần con làm tốt hay vui vẻ góp ý khi trẻ chưa hoàn thành việc đã
nhận.
Là
giáo viên dạy văn hơn 30 năm, từng cộng tác với một số trung tâm kỹ năng sống
cho trẻ, tiếp xúc với nhiều thế hệ học trò và cả các bậc phụ huynh, nhà giáo
Đặng Thị Lệ Thủy chia sẻ những cách sai lầm mà bố mẹ dùng để phạt con, khiến
trẻ khó tiến bộ:
Mắng trẻ bằng lời lẽ thiếu kiềm chế, khẳng định trẻ là "hư
hỏng", "không ra gì"...
Thấy
con sắp đến kỳ thi tốt nghiệp cấp hai mà vẫn lơ là học tập, chị Thảo thường
xuyên chì chiết, kể công nuôi dưỡng và bảo" "Chả biết thương mẹ là
gì. Mẹ thì làm lụng vất vả, con thì lêu lổng. Mày cứ thế thì chẳng làm gì được
cho đời đâu. Bao công sức của tao lại đổ xuống sông, xuống biển".
Trong
một buổi thảo luận tại lớp học kỹ năng chia sẻ, khám phá bản thân tại Smile House,
cậu con trai chị Thảo cho biết, thực ra em rất thương mẹ vì biết bố chỉ ham bia
bọt, nhậu nhẹt, chỉ có mẹ vất vả lo cho mấy chị em. Nhưng em không thể gần gũi
chia sẻ với mẹ được vì lúc nào mẹ cũng cho em là đứa vô tâm, bỏ đi. Em cũng cảm
thấy chán nản và nghĩ mình là kẻ "không ra gì" thật.
Theo
chuyên gia giáo dục, bố mẹ nào cũng nghĩ rằng trẻ hiểu rằng mình mắng mỏ chỉ vì
thương con nhưng họ không biết những lời nói kiểu "dán nhãn" cho trẻ
những thói hư tật xấu sẽ khiến con suy nghĩ tiêu cực và tạo khoảng cách với phụ
huynh.
Cắt giảm mọi khoản chi tiêu của trẻ
Được
cô giáo gọi điện về thông báo chiều nay cậu con trai lớp 11 trốn tiết đi chơi
game, vợ chồng anh Khanh (Từ Liêm, Hà Nội) nổi giận đùng đùng và quyết định
phạt con bằng cách sẽ cắt hết mọi khoản tiền tiêu vặt, ăn sáng của con. Anh chị
cũng ra mệnh lệnh: Từ nay, tất cả các khoản như đóng học phí, mua sách vở, đồ
dùng học tập, thậm chí cả tiền gửi xe ở trường sẽ do anh chị mang đến tận nơi
đóng hay đi kèm con để mua chứ không cho cháu cầm như trước.
Hiệu
quả chưa thấy, cậu con trai anh chị tỏ ra bất mãn, chẳng nói chẳng rằng với bố
mẹ và tiếp tục chơi game nhiều hơn, bằng tiền ở đâu ra anh chị cũng không biết.
Theo
bà Đặng Thị Lệ Thủy, đây là một kiểu phạt phản tác dụng bởi có thể đẩy trẻ vào
tình thế sẽ tìm các cách xoay tiền, trong đó có thể là chơi theo bạn xấu hay ăn
cắp. Theo bà, với trẻ lớn, nhất là khi các con ở tuổi vị thành niên, bố mẹ nên
hướng dẫn trẻ hiểu giá trị và cách quản lý đồng tiền, thay vì coi đó là phương
tiện trừng phạt.
Đánh con
Không
ít phụ huynh, dù không muốn dùng hình phạt này nhưng nhiều khi mất bình tĩnh,
hay cảm thấy bất lực vẫn áp dụng.
Theo
nhà giáo dục, trẻ càng lớn lòng tự trọng càng cao. Việc làm này khiến trẻ cảm
thấy bị tổn thương, xúc phạm, đồng thời khiến hố sâu ngăn cách giữa bố mẹ và
con cái không bao giờ xóa được. Một số trẻ khác thì trở nên lỳ lợm, vô cảm,
thậm chí có khuynh hướng bạo lực sau một thời gian chịu những trận đòn từ cha
mẹ.
"Hãy
tìm hiểu nguyên nhân, lắng nghe con và tìm những cách hợp lý để trẻ hiểu hành
vi nào là chấp nhận được hay không. Hãy luôn là một người bạn của con - một
người bạn lớn, đáng kính, đáng tin cậy chứ không phải theo kiểu bạn bè đồng vai
phải lứa", bà Thủy chia sẻ.
Bêu riếu trẻ trước mặt người khác
Mỗi
khi có cô, bác đến chơi, chị Hòa lại kể xấu cậu con trai "Thằng này học
dốt lắm, lại còn lười nữa". Chị nói với chuyên gia: "Nói thế cho nó
biết xấu hổ mà thay đổi chứ lớn rồi mà cứ trơ ra, chán lắm".
Bà
Đặng Thị Lệ Thủy cho biết, đây là một sai lầm mà rất nhiều vị phụ huynh mắc.
Các ông bố bà mẹ quên rằng không ai thích bị bêu xấu trước mặt nhiều người, kể
cả chính họ. Với trẻ, điều này vừa làm tổn thương lòng tự trọng của chúng, vừa
khiến chúng cảm thấy không kính trọng, nể phục bố mẹ. Đừng bao giờ lấy những
khuyết điểm của trẻ nói trước mặt người khác, kể cả những người thân trong gia
đình. Hãy nhẹ nhàng trò chuyện góp ý riêng với trẻ và cùng con tìm cách khắc
phục.
Cấm đoán những thứ bố mẹ cho là xấu
Phát
hiện con thường xuyên chát chit và có lần còn xem phim sex trên mạng, anh Xuyên
liền mắng té tát một trận, sau đó, cắt luôn internet, cấm con không được
"làm những việc tầm bậy" nữa. Anh thấy con chẳng tỏ vẻ phản đối gì
thì yên tâm cho rằng cháu đã biết sai mà không hay rằng, sau đó, nó thường
xuyên nghỉ học ra quán net gần cổng trường chat, xem phim...
Theo
nhà giáo dục, đây là một hình phạt khá "buồn cười" mà các vị phụ
huynh khi bất lực hay dùng tới. Bà cho rằng đáng lẽ ra cần giúp trẻ nhận thức,
định hướng được cái gì là nên, không nên và nhẹ nhàng giải thích tại sao, hay
chia sẻ với con trải nghiệm bản thân về những điều đó thì bố mẹ lại ngay lập
tức bật đèn đỏ ngăn con lại. Họ không hiểu rằng cấm đoán chỉ xây một bức tường
ngăn cách với con và tạo điều kiện để con nói dối.